วันศุกร์ที่ 17 สิงหาคม พ.ศ.2561 peaceMOVING FORWORD TO PEACE
logo

ใส่คำค้นที่ท่านต้องการค้น ในช่องสีฟ้าด้านล่าง

คอลัมน์: มุมมองสองวัย: สุริยุปราคาที่ปัตตานี

 12 มิ.ย. 2561 06:00 น. | หมวดหมู่ วัฒนธรรม และวิถีชีวิต
Facebook Twitter Pinterest LinkedIn Google+

ศาสตราจารย์กิตติคุณ ดร.บวรศักดิ์ อุวรรณโณ อิสริยาภรณ์ อุวรรณโณ
ผมได้เคยเขียนเล่าเรื่องราวเกี่ยวกับการเสด็จพระราช ดำเนินทรงเยี่ยมราษฎรของพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ในคราวเสด็จพระราชดำเนินเลียบมณฑลฝ่ายเหนือ เมื่อพุทธศักราช ๒๔๖๙ เป็นเรื่องชุดลง ในคอลัมน์มุมมองสองวัยนี้แล้ว ในวันนี้จะขอเล่าถึงเกร็ดความรู้เกี่ยวกับสุริยุปราคาที่ปัตตานีจากจดหมายเหตุพระราชกิจรายวันในระหว่างเสด็จพระราชดำเนินหัวเมืองทางภาคใต้ของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๗ บ้าง
พุทธศักราช ๒๔๗๒ บรรดานักดารา ศาสตร์ หลายชาติพากันคำนวณได้ว่า จะเกิดสุริยุปราคาเต็มดวงมองเห็นได้ชัดเจนในประเทศสยาม ที่อำเภอโคกโพธิ์ จังหวัดปัตตานี ในวันที่ ๙ พฤษภาคม ๒๔๗๒ จึงได้พากันขอพระราชทานพระบรมราชานุญาตเข้ามาตั้งเครื่องมือดาราศาสตร์สำหรับสังเกตปรากฏการณ์สุริยุปราคาเต็มดวงคราวนี้ด้วย ดังที่ปรากฏในจดหมายเหตุพระราชกิจรายวันของพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ว่า
".สุริยุปปราคาที่เป็นครั้งสำคัญเคยปรากฏชัดในกรุงสยามมาแล้วในเดือนสิงหาคม ๒๔๑๐ ราว ๖๐ ปีมาแล้วครั้ง ๑ สมัยนั้นมีคณนักดาราศาสตร์ชาวต่างประเทศผู้ใฝ่ใจทางนี้ ได้เข้ามาถ่ายและแต่งตำหรับตำราวิชชาดาราศาสตร์ของโลกเป็นแบบ แผนสืบมาแล้ว สมัยนี้วิชชาแผนกนี้ก็ได้เจริญยิ่งขึ้นเป็นลำดับ เมื่อได้ตรวจทราบว่าจะเห็นได้เต็มคราสในแลติจูดของกรุงสยาม ดังนั้นจึงพากันขอพระบรมราชานุญาตนำกล้องอย่างวิเศษในปัจจุบันสมัยเข้ามาตั้ง ณ ตำบลโคกโพธิ์ และที่ว่าการจังหวัดปัตตานี เพื่อประโยชน์แก่วิชชาดาราศาสตร์และวิทยาศาสตร์."
คณะนักดาราศาสตร์ที่เข้ามาตั้งกล้องและอุปกรณ์ดาราศาสตร์ สำหรับสังเกตปรากฏการณ์สุริยุปราคาคราวนั้น ได้แก่ ๑. คณะ นักดาราศาสตร์ชาวอังกฤษ นำโดย ศาสตราจารย์สแตรตัน (Prof Stratton) ตั้งสถานที่ตั้งเครื่องมือดาราศาสตร์สำรวจที่สนามหน้าโรงเรียนประจำมณฑลปัตตานี ๒. คณะนักดาราศาสตร์ชาวเยอรมัน นำโดย ดร.โรเซนเบอร์ก (Dr.Rosenberg) ตั้งสถานที่ตั้งเครื่อง มือสำรวจสังเกตการเกิดสุริยุปราคาที่อำเภอโคกโพธิ์ นอกจากนี้ยังมี นักดาราศาสตร์ชาวต่างประเทศ เช่น ดร.ปาระเมศการัน กับ ดร.เวน เก็ตการัน ศาสตราจารย์ชาวอินเดีย และ ดร.ชิชัน ผู้ดูแลกิจการมหาวิทยาลัยเอหมึง ประเทศจีน ผู้เคยไปร่วมการประชุมดาราศาสตร์สากลในทวีปยุโรป เข้ามาร่วมสังเกตการณ์ด้วย
เพื่อให้การรับรองนักดาราศาสตร์ และผู้สนใจมาร่วมสังเกต การณ์ จากประเทศต่าง ๆ เป็นไปอย่างเรียบร้อย พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ตั้งคณะกรรมการรับรองคณะนักดาราศาสตร์นานาชาติขึ้นประกอบด้วย ๑. พลเรือตรี พระยาราชวังสัน รน. เป็นประธานกรรมการ ๒. พระยาสฤษดิการบรรจง ๓. พระยาศรีเสนา ๔. พันเอก พระศัลวิธานนิเทศ ๕. นาย ฮ. แบรนดลี เป็นกรรมการ ๖. พระเรี่ยมวิรัชพากย์ เป็นเลขานุการ และ ๗. หลวงชาญวิธีเวทย์ ทำหน้าที่เป็นแพทย์ประจำคณะกรรมการ ทำหน้าที่ประสานงาน ดูแล และรับรองนักดาราศาสตร์และผู้สังเกตการณ์จากประเทศต่าง ๆ
ฝ่ายไทยเราเองก็ตื่นตัวกับสุริยุปราคานี้ไม่น้อย กรมแผนที่และกรมชลประทาน ได้ออกไปตั้งเครื่องมือสำรวจและสังเกตสุริยุปราคาที่บนยอดเนินโคกโพธิ์ จังหวัดปัตตานี กับทั้งกรมรถไฟหลวงจัดรถไฟพิเศษสำหรับผู้ที่จะไปสังเกตสุริยุปราคา โดยวิ่งรับส่งระหว่างสถานีกรุงเทพฯ และสถานีโคกโพธิ์ ประมาณว่ามีผู้ตั้งใจไปชมสุริยุปราคาที่ปัตตานีคราวนั้นถึงราว ๒๕,๐๐๐ คน
สุริยุปราคาคราวนั้นคำนวณได้ว่าจะจับเต็มคราสหมดดวงใน วันที่ ๙ พฤษภาคม ๒๔๗๒ เวลา ๑๓.๔๓ น. พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว พร้อมด้วยสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี ในรัชกาลที่ ๗ ได้เสด็จพระราชดำเนินไปทอดพระเนตรสุริยุปราคา ณ สถานที่ตั้งเครื่องสำรวจของนักดาราศาสตร์ชาวอังกฤษ ซึ่งตั้งอยู่ที่สนามหน้าโรงเรียนประจำมณฑลปัตตานี ด้วยเหตุว่าคณะนักดาราศาสตร์ชาวอังกฤษเป็นคณะแรกในบรรดาคณะนักดาราศาสตร์ที่กราบบังคมทูลอัญเชิญเสด็จพระราชดำเนินไปทอดพระเนตรสุริยุปราคา ณ สถานที่สำรวจของคณะตน ส่วนสถานที่ตั้งเครื่องมือสำรวจของคณะนักดาราศาสตร์อื่นนั้น ได้เสด็จพระ ราชดำเนินไปทรงเยี่ยมในวันก่อนวันเกิดสุริยุปราคา ๑ วัน
อย่างไรก็ดีเป็นที่น่าเสียดายว่าจดหมายเหตุพระราชกิจรายวันได้บันทึกไว้ว่า
"...ในวันที่ ๙ พฤษภาคม นี้ เวลา ๑๑.๓๐ น. อากาศมีเมฆเต็มท้องฟ้าน่ากลัวฝนจะตกอย่างยิ่ง ครั้นเวลา ๑๒.๔๗ น. สุริยุปปราคาเริ่มจับที่ปัตตานีแลเห็นได้ชัด เวลา ๑๓.๔๓ น. ขณะที่ จับเต็มคราสนั้น ไม่ได้สมความมุ่งหมาย เพราะดวงอาทิตย์ถูกเมฆบังเสียสิ้นไม่มีดวงอาทิตย์ ไม่มีเงา ไม่มีรัสมี ไม่มีแสง ไม่มีอะไรจะถ่ายภาพได้ทั้งหมด คงได้แต่ภาพดวงจันทร์บดบังดวงอาทิตย์เต็มคราสเท่านั้น นักดาราศาสตร์ต้องแพ้ธรรมชาตไปอย่างหมดหวัง พากันเสียใจหน้าสลดไปตาม ๆ กัน..." แม้ว่าสุริยุปราคาที่ปัตตานี ในรัชกาลที่ ๗ อาจจะเลือนหายไปจากความรับรู้ของคนไทยส่วนใหญ่ ต่างจากสุริยุปราคาที่หว้ากอ ในรัชกาลที่ ๔ หากแต่เหตุการณ์การสังเกตสุริยุปราคาครั้งนั้นก็นับเป็นเหตุการณ์สำคัญครั้งหนึ่งของประวัติศาสตร์การดาราศาสตร์ไทย และเป็นเหตุการณ์สำคัญเหตุการณ์หนึ่งในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว
อย่างไรก็ดี ด้วยเหตุที่ "...ไม่มีอะไรจะถ่ายภาพได้ทั้งหมด..."มุมมองสองวัยฉบับนี้จึงไม่มีภาพประกอบด้วยประการฉะนี้.--จบ--
--เดลินิวส์ ฉบับวันที่ 13 มิ.ย. 2561 (กรอบบ่าย)--

Comment
Related