วันอังคารที่ 17 กรกฎาคม พ.ศ.2561 peaceMOVING FORWORD TO PEACE
logo

ใส่คำค้นที่ท่านต้องการค้น ในช่องสีฟ้าด้านล่าง

'ปลากุเลา'ตัวชี้วัดเศรษฐกิจชุมชน

 12 ก.ค. 2561 06:00 น. | หมวดหมู่ เศรษฐกิจ และการสร้างรายได้
Facebook Twitter Pinterest LinkedIn Google+

ธนชัย แสงจันทร์
ใครที่ติดตามปัญหาประมงของปัตตานี จะรู้ว่าผลจากการทำประมงด้วยเครื่องมือทำลายล้างของเรือขนาดใหญ่อย่างอวนรุน ส่งผลให้อ่าวปัตตานีเสื่อมโทรม หลายชุมชนขาดแหล่งทำกิน ถึงขนาดต้องอพยพไปเป็นแรงงานที่มาเลเซีย
จากสถานการณ์ที่เกิดขึ้น ทำให้ชาวบ้านกลุ่มหนึ่งที่มีปัญหา เห็นว่า วิธีการต่อสู้ด้วยข้อมูลความรู้ น่าจะเป็นอีกหนทางในการแก้ปัญหา พวกเขาจึงร่วมกันทำโครงการ "การพัฒนาทุนชุมชนสู่ทุนทางเศรษฐกิจของชุมชนประมงพื้นบ้านปัตตานี"
สุวิมล พิริยธนาลัย ศูนย์ประสานงานวิจัยเพื่อท้องถิ่น อ่าวปัตตานี เล่าถึงปัญหาของชุมชนชาวประมงพื้นบ้าน จ.ปัตตานีว่าเป็นชุมชนที่มีวิถีชีวิตที่เกี่ยวเนื่องกับทรัพยากรประมง การทำมาหากินจึงต้องอาศัยท้องทะเลเป็นหลัก หากทรัพยากรมีความ อุดมสมบูรณ์ชาวประมงพื้นบ้านก็สามารถดำรงชีวิตได้อย่างปกติสุข แต่ในปัจจุบัน ชาวประมงพื้นบ้าน จ.ปัตตานี ได้ประสบปัญหาต่างๆ มากมาย ทั้งปัญหาทรัพยากรเสื่อมโทรมที่เกิดจากการใช้ เครื่องมือประมงที่มีประสิทธิภาพในการทำลายสูง
ปัญหาการใช้เครื่องมือประมงขนาดใหญ่ได้ทำลายทรัพยากรใต้น้ำไม่ใช่น้อย ทำให้ปลาปู กุ้ง หอย หายไป สมาชิกในชุมชน จึงต้องเผชิญ กับปัญหาความอดอยาก แร้นแค้น ออกทำการประมงไม่เพียงพอต่อการยังชีพ เพราะทรัพยากรประมงและทรัพยากรชายฝั่งถูกทำลายจนอยู่ในภาวะวิกฤต ทำให้ชุมชน ชาวประมงพื้นบ้าน จ.ปัตตานี ต้อง ปรับตัว แสวงหาทางเลือกใหม่
และหนึ่งในทางเลือกนั้น ก็คือ การรวมตัวกันอนุรักษ์ฟื้นฟูทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง ควบคู่กับการค้นหาคำตอบ และ แนวทางในการแก้ไขปัญหา ภายใต้ ชุดโครงการ : การสร้างการเรียนรู้ เพื่อผลิตซ้ำภูมิปัญญาในการทำการประมงของชุมชนประมงพื้นบ้านอ่าวปัตตานี โดยการสนับสนุนของฝ่ายวิจัยเพื่อท้องถิ่น สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย 6 โครงการ อาทิ โครงการสร้างการ เรียนรู้เพื่อฟื้นฟูภูมิปัญญาในการประดิษฐ์เครื่องมือประมงของชุมชนประมงพื้นบ้านบางแห่ง ในพื้นที่จังหวัดปัตตานี และโครงการศึกษาการปรับตัวของภูมิปัญญาชุมชน ในการประดิษฐ์เครื่องมือประมงของชุมชนประมงพื้นบ้าน จ.ปัตตานี : กรณีศึกษาอวนสามชั้นบางประเภท ฯลฯ
สุวิมล บอกว่า เมื่อคน ในชุมชนช่วยกันอนุรักษ์ท้องทะเล ทรัพยากรก็ค่อยๆ ฟื้นตัว โดยเฉพาะฝูงปลากุเลา และ สัตว์น้ำอื่นๆ
"ปลากุเลา สามารถเป็นตัว บ่งชี้ถึงความอุดมสมบูรณ์ทางทะเล อย่างเห็นได้ชัด เพราะระบบนิเวศและวงจรชีวิตของปลากุเลา จะอาศัยอยู่บริเวณปากอ่าวที่มีแพลงตอน อาหารของปลากุเลาคือสัตว์น้ำที่กินแพลงตอนเป็นอาหารเช่น ปลาหลังเขียว ปลากระบอก ที่ใดมีแพลงตอนที่นั่นต้องมีปลากุเลา เนื่องจากบริเวณปากอ่าวค่อนข้างสมบูรณ์มีระบบนิเวศที่ดี"
ส่วนความสมบูรณ์ของอ่าวปัตตานีที่ฟื้นคืนมา เธอเล่าว่า ปลากุเลาพบได้ทั่วไปในทะเลที่ ไม่ห่างจากฝั่งมากนัก เป็นปลาที่ชอบอยู่ตามดินโคลน บางครั้งพบแถวๆ ที่มีน้ำกร่อย ในฝั่งอ่าวไทยแถบ อ.ตากใบ จ.นราธิวาส นิยมนำมาใช้ทำอาหาร เพราะมีเนื้อนุ่ม รสชาติดี เมื่อนำมาทำเป็นปลาเค็ม
นอกจากนี้ เธอยังบอกว่า ถึงแม้จะจับสัตว์น้ำได้ในปริมาณ ที่มากขึ้น แต่ชาวบ้านก็ไม่ได้ มีรายได้เพิ่มขึ้นตามไปด้วย จึงได้นำไปสู่การประชุมเพื่อค้นหาสาเหตุ และพบว่า ปัญหาส่วนหนึ่งมาจากระบบกลไกการตลาด
พวกเขาจึงร่วมมือกันทำโครงการการพัฒนาทุนชุมชนสู่ทุนทางเศรษฐกิจของชุมชนประมง พื้นบ้านปัตตานี โดยใช้กระบวนการวิจัยแก้ปัญหา รื้อฟื้นภูมิปัญญา และมีแปรรูปอาหารทะเล โดย ร่วมกันวิจัยทั้งผู้เฒ่าผู้แก่ คนวัยทำงาน และคนรุ่นใหม่ของชุมชน
สุวิมลเล่าต่อว่า ความรู้มีอยู่ ในชุมชน เรามีหน้าที่ดึงความรู้เหล่านี้ที่เป็นทุนชุมชนแปรเป็นทุนเศรษฐกิจ ซึ่งใช้เวลาร่วมปี
"สูตรการทำปลาเค็ม ทำกัน ทุกบ้าน บางบ้านทำออกมา แข็งโป๊ก เค็มมาก กินไม่ได้ เราลองเปิดเวทีการวิจัย "แลกเปลี่ยน พูดคุย ทดลอง ทำซ้ำ" ปรับสูตร ไปเรื่อยๆ จนได้สูตรปลากุเลาเค็ม คือ ทอดแล้วเนื้อนุ่ม ฟู ไม่ต้องใช้สารเคมี ไม่ใช้สารกันบูด"
ผศ.ดร.ชูพักตร์ สุทธิสา ผู้อำนวยการฝ่ายวิจัยเพื่อท้องถิ่น กล่าวถึงผลที่ได้จากงานวิจัย ใน 2 ประเด็น คือ
1.เกิดองค์ความรู้ในด้านการพัฒนาทุนชุมชนสู่ทุนทางเศรษฐกิจของชุมชนประมงพื้นบ้านปัตตานี ทั้งการบริหารจัดการอาหารทะเลสด และกระบวนการแปรรูปอาหารทะเล ได้ฐานข้อมูลศักยภาพและต้นทุนเดิมของชุมชนประมงพื้นบ้าน จ.ปัตตานี ที่เอื้อต่อการต่อยอดพัฒนาเป็นศูนย์ธุรกิจชุมชนประมงพื้นบ้านต้นแบบจังหวัดชายแดนภาคใต้
2.เกิดระบบใหม่ ทีมนักวิจัยชาวประมงพื้นบ้านปัตตานีให้ความสำคัญกับการมองระบบเศรษฐกิจดังนี้คือ
1) ผู้ผลิต ซึ่งในที่นี้ก็คือ ชาวประมงพื้นบ้านที่เป็นคนจับปลา/เป็นผู้ผลิตอาหารทะเลสด จะต้องได้รับราคาที่เป็นธรรม ไม่ถูกกดราคาผลผลิต
2) ผู้กระจายสินค้าอาหารทะเลสด และแปรรูปอาหารทะเล ในที่นี้คือกลุ่มวิสาหกิจชุมชนโอรังปันตัย จะต้องร่วมมือกันผลิตอาหารทะเลที่มีคุณภาพ สด สะอาด ปลอดภัย ขายในราคาที่เป็นธรรม
3) ผู้บริโภคได้รับอาหารทะเลที่มีคุณภาพ ราคาสมเหตุ สมผล
ขณะเดียวกันยังเกิดความเปลี่ยนแปลงอื่นๆ ตามมา อาทิ การจัดตั้งกลุ่มวิสาหกิจชุมชน โอรังปันตัย ศูนย์กลางการรับซื้ออาหารทะเลสดประเภทต่างๆ เพื่อนำมาตัดแต่งและแปรรูป และเป็นต้นแบบในการทำธุรกิจของชุมชนประมงพื้นบ้านในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ โดยคำนึงถึงการจัดการทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งอย่างยั่งยืน นอกจากนี้ ยังสร้างโอกาสให้กลุ่มผู้หญิงและเยาวชนในพื้นที่ได้ร่วมกันพัฒนาอาหารทะเลแปรรูปในกลุ่มวิสาหกิจชุมชนโอรังปันตัย
อย่างไรก็ตามประมง พื้นบ้าน แม้จะเป็นเพียงส่วนเล็กๆ แต่เป็นจิ๊กซอว์สำคัญในการผลักดันให้จังหวัดปัตตานีก้าวสู่ความเป็นเมืองต้นแบบอุตสาหกรรมแปรรูปการเกษตร โดยคำนึงถึงสิ่งแวดล้อม และงานวิจัยดังกล่าวได้รับการคัดเลือก ให้เป็นผลงานวิจัยเด่น สกว. ในปี 2560 เพื่อนำไปสู่การ ขยายผลในพื้นที่อื่นๆ ต่อไป--จบ--
ที่มา: หนังสือพิมพ์กรุงเทพธุรกิจ

Comment
Related